የታላቋ ሮማ ታላቅነት የሚጀምረው ሪፐብሊኩን ከገነቡት ከሮማ ሰዎች ጥንካሬ፥ ፅናት፥ ቆራጥነት፥ ጠንካራ ሰራተኝነት፥ ራስን ለመቻል ካላቸው ፅኑ ፍላጎት፥የሰው የሆነን ነገር ከመንጠቅ ቁጥብ መሆናቸው ወዘተ በተላበሱት ባህሪያቸው ላይ ነው። አዎ! በርግጥ እነዚህ የሮማዊያን መገለጫዎች ጥንት እንደነበሩት ሁሉ ዛሬም የሰው ልጅ የነፃነት ምሰሶዎች ናቸው። ታላቋ ሮማ በነዚህ ታላላቅ የሰው ልጅ መልካም ባህሪያት የታነፃች ነበረች።  ሮማዎች የመጀመሪያውን ሪፑብሊክ ሲመሰርቱ እንደ ዛሬዋ ኢትዮጵያ የኢኮኖሚያቸው የጀርባ አጥንት ግብርና ነበር። የአብዛኛው ህዝቧ ኑሮም ከእርሻ እና ግብርና ጋር የተሳሰረ ነው። ቀስ በቀስ የገጠር ከተማዎቿ እየተለወጡ ኢኮኖሚያዊ መስተጋብሮች እና የገበያ ትስስሮች እየጠበቁ በጠንካራ የህግ ስርዓት ላይ ተመርኩዘው መስፋፋት ያዙ። ጥንታዊት ሮም ኢኮኖሚዋን ነፃ ማድረጓ፥ ለመንግስት ስልጣን በህግ ልጓም ማበጀቷ፥ ለኢንተርፕርነሮች፥የፈጠራ ውጤት ባለቤቶች እንዲሁም ማንኛውም ሰው የሚያፈራውን ሃብት ከቀማኛ የሚጠብቅ ጠንካራ የህግ እና የፍትህ ስርዓት መመስረት መቻሏ ዋነኛ የእድገት መሰላል ሆነዋታል። ማደግ መመንደግ በጀመረው የሮማ ኢኮኖሚ የተማረኩ በርካታ የሌላ ሃገር ሰዎች ስራ ፍለጋ ወደ ሮማ ማቅናት ያዙ። ሮማየሮማዊያኑ የንፅህና አጠባበቅ፥ የትምህርት አሰጣጥ፥የባንክ ስራ ፥የግንባታ እና የንግድ አሰራር ጥበባቸው ሁሉ ልዩ ነው። ሮማዎች በዛሬው አጠራር የስቶክ ገበያ የምንለው ሁሉ ነበራቸው።ሮማዊያን ግብር የሚጥሉት የሚሰሩ ሰዎችን ለመዝረፍ እና ነገዴን ለማራቆት አይደለም። በዚህም ምክንያት ሮማ የዓለም ነገዴዎች መዲና፥የሃብታቸውም መከማቻ ማዕከል ሆነች። ግዛቷም ከእንግሊዝ እስከ ቀይ ባህር ይዘልቅ ነበር። በአምስተኛው ክ/ዘመን ሮማዊያን ሰርቶ ከመኖር የሚያላቅቅ አዲስ የገቢ ምንጭ አገኙ። ያ የገቢ ምንጭ ፖለቲካ ይባላል።አዎ! ሮማዊያን ፖለቲካ የገቢ ምንጭ እንደሚሆናቸው ተረዱ። እናም ከበላይ እየቀማ ለግርማይ የሚሰጥ ዓይነት ስርዓት ለመንግስትነት መምረጥ ይህን ግኝታቸውን እንደሚያሳካላቸው አመኑ። ይሄኔ ሮማዊያንን ያያያዛቸው የሞራል ሰንሰለት መላላት ጀመረ። የማህበረሰቡ ጠንካራ ትስስር መበጣጠስ ያዘ። ፖለቲከኞች ሳይሰሩ መብላት የሚፈልጉ ሮማዊያንን ሆድ ለመሙላት በሚሰሩ ሰዎች ላይ በግብር ስም ህጋዊ ዘረፋ ማካሄድ ጀመሩ። ከሚሰራው ይልቅ “ሳልሰራ የሚያበላኝ ካገኘሁ ምን አለፋኝ!” እያለ በየቤቱ የሚቀመጠው ሰው በዛ። የሮማዊያን የሞራል ንቅዘት የገነቡትን ታላቅ ሪፑብሊክ መሰረቶች መሸርሸር ያዘ። ሮማዊያን ነፃነታቸውን እና ሰብዓዊ ክብራቸውን ለጊዜያዊ የፖለቲካ ጥቅም አሳልፈው በመስጠት ከፍ ያደረጓትን ሮማ ወዳልሆነ አቅጣጫ መሯት። በታላቅ የነፃነት እና የሰብዓዊነት መሰረት ላይ የተገነባችው ሮም ትንሽ እና የጫጨ አስተሳሰብ ያላቸው ሰዎች በሚተገብሩት የመንጋ ስርዓት ውስጥ ለመጓዝ ተገደደች። የዚያች የታላቅ ሪፑብሊክ ህዝብ ጣፋጩን የነፃነት ጣዕም መልሶ ሊያገኘው በማይችልበት ድቅድቅ ጨለማ ውስጥ መክተቱን ተያያዘው።

የሮማ መንግስት ግን “ህዝቡን የማዝናናት ሃላፊነት አለብኝ” እስከማለት ደረሰ። እናም ያዝናናው ገባ። ህዝቡ በተገነባለት ስፍራ ሆኖ ቲያትር፥የሰርከስ ትርኢት እንዲሁም ከሌላ ሀገር ተማርከው በሚመጡ ሰዎች መሃል የሚደረግ የጎራዴ ፍልሚያን እና ምርኮኞቹን  ከአናብስቶች ጋር በብረት ውስጥ አስቀምጦ አንበሶቹ ሰዎቹን ሲበሏቸው እና ሰዎቹ ለመዳን የሚያደርጉትን መፍጨርጨር በቀጥታ መመልከትን ጭምሮ ሰዎቹ በተመልካቹ ህዝብ ፊት ወሲብ እንዲፈፅሙ ማድረግ የሮማዊያን “መዝናኛ” ሆነ። ይህን ሁሉ የሚያደርጉት ከዚህ በታች በፎቶው በምታዩት የዚያ ዘመን ምርጥ የመዝናኛ ስፍራ ውስጥ ነው። የሮማ ንጉስ ይህን ህዝብን የማዝናናት ሃላፊነት ለመወጣት በአሁኑ ዋጋ ሲተመን በየዓመቱ ከ100ሚሊዮን ዶላር በላይ ያወጣ ነበር።

ኮሎሴም

በንጉስ አንቶኒዮስ ፒዮስ ዘመን (ከ138-161 ዓ/ም) በግብር ስም የሚፈጸመው የሮማ ነጠቃ እና ዝርፊያ ጫፍ ደረሰ። ወታደሮች፥ጆሮ ጠቢዎች፥ እና የመንግስት ጋሻ ጃግሬው ሁሉ በየደረሱበት በግምት ግብር መተመንና ማስከፈል ጀመሩ። ዋናው የመንግስት ስራ ግብር እየሰበሰቡ ግብር የማይከፍሉ ሰዎችን ማዝናናት እና ዳቦ መግዛት ሆነ። በሮማ አስጨናቂ ግብር የተማረሩ ግብር ከፋዮች ሃገር ጥለው መሰደድ ጀመሩ። መሰደድ ያልቻሉት “ሰርቼ በግብር ስም ከምዘረፍ ጭራሽ ባልሰራስ!” ብለው መካከለኛ ገቢ የነበረው ሁሉ ወደ ድህነት አዘቅት በመውረድ ከአብዛኛው ደሃ ጋር እኩል ሆነ። አሁን ግብር ከፋይ የለም። ሁሉም የመንግስት ጠባቂ ሆኗል። ሸቀጦች ከነጋዴዎቹና ከኢንተርፕርነሮቹ ጋር ከሮም ምድር ከጠፋፉ ሰነበቱ። ያሉት ጥቂቶችም ዋጋቸው ሰማይ ነካ። ታላቋ ሮማ እንኳን ህዝቧን ማዝናኛ ይቅርና ህዝቡን ሲበዘብዙ ለኖሩት አስፈሪ ወታደሮቿም ቀለብ የሚሆን ምግብ እያጠራት ነው። አዎ! የሚበሉት ያጡት ወታደሮች ግብር እየተመኑ ሲገፏቸው የነበሩትን፥ሲያሳዷቸው የቆዩትን ሰራተኞች እና ነጋዴዎች ባሰቡ ጊዜ አዘኑ። የሁሉንም ጥሪት በግብር ስም አሟጠው ስላራቆቷቸው ከግብር ከፋዩ የሚነጥቁት ትርፍ ነገር የለም። ከሚሰራው ሕዝብ ጋር ሃብቷ የነጠፈው ታላቋ ሮማ የሄደችበትን የተሳሳተ ጎዳና ተመልሳ ልታርም የማትችልበት ዓይነት አዘቅት ውስጥ ሰጠመች።በአሁኑ ዋጋ አንዱ 300ዶላር የሚያወጣ ንፁህ የብር(ሲልቨር) ገንዘብ የነበራት ታላቋ ሮማ ይሄው ገንዘቧ 95 በመቶ ጋሸበባትና የብርነት ይዘቱ ወደ 5በመቶ ወደቀ። ይህ ጭልጭል ይል የነበረውን የሮማዊያንን የቁጠባ ተነሳሽነት ጨርሶ አጠፋው። የዕለት እንጀራውን ከመንግስት ጠባቂ እንዲሆን ሕዝብ በመንግስት ላይ ተነሳ። እንደ ሕዝቡ የሚበላውን ያጣው የታላቋ ሮማ ወታደሮችም በመጨረሻ ጦራቸውን ወደ ታላቁ ንጉሳቸው አዞሩበት። የሞራል፥የነፃነት እና የኢኮኖሚ መሰረቶቿን ሁሉ ንዳ የጨረሰችው ታላቋ ሮማ እኤአ 476ዓ/ም ራሷን አጠፋች። ከያኔዋ ሮማ ብዙ የምንማረው እና የምንጠነቀቀው ነገር ይኖራል ብዬ አስባለሁ። ሮማዊያን መጀመሪያ ጠንካራ ሰብእናቸውን፥ከዚያ ነፃነታቸውን በመጨረሻም ስልጣኔያቸውን ሁሉ ይዘው ጠፉ።

Advertisements

Copyright ©2019 TEAM | Powered by Networks for a Free Society.